Lijfarts in Afrika

Toen ik de eerste keer naar Zuid Afrika toog, was dat met schoorvoetende toestemming van het Academisch Medisch Centrum Amsterdam, ‘mijn’ ziekenhuis. Ze gaven me een pakketje noodpillen mee. Voor het geval dat…

Want Afrika is ver weg, donker en eng. Het is het land van traditionele helers, van kruidendokters en gevaarlijke ziektes. Blijf daar maar weg, was de boodschap.

Maar ik was al vaker in Kaapstad geweest en hield van de frisse luchten en de blauwe zee. Voor mij voelde het als een vertrouwde, schone omgeving. Dus ik vertrok met goede hoop.

En die werd bewaarheid. Niet alleen is Kaapstad een stad die heel Europees aandoet en waar je de beste spijs en drank van de wereld kunt krijgen, maar ook qua medische stand is het een fantastisch land. Mits je genoeg geld hebt voor de particuliere zorg.

Zuid Afrika heeft talloze medische mijlpalen op zijn naam staan, waaronder de eerste succesvolle keizersnee in Afrika (en derde in de wereld) in 1826 door Dr. James Barry en de eerste succesvolle open-hart-operatie in de wereld in 1967 door Dr. Christiaan Barnard. Tot het einde van de Apartheid-periode was de zorg niet in gelijke mate beschikbaar voor de hele bevolking. Maar toen deze in het begin van de Rainbow Nation opengesteld werd voor iedereen en het management van alle ziekenhuizen werd vervangen, zette dit ook de deuren open voor corruptie en aanbesteding-fraude, wat helaas heeft geleid tot drastische verslechtering van het systeem.

Intussen ontwikkelde zich een particuliere markt met private ziekenhuizen, artsen en specialisten die hun diensten aanbieden voor - naar Europese standaarden - zeer schappelijke tarieven en vrijwel zonder wachttijden. Ik kan zo bij Mediclinic naar binnen lopen zonder afspraak en een uur later met een CT-scan en een bloedonderzoek op zak de deur weer uitlopen. Bezoek aan een cardioloog? Binnen een week een afspraak. Lydia was in Nederland buiten de boot gevallen van het borstonderzoek. Even een scan hier, knobbeltje gevonden en hup een operatie ingepland. Het was gelukkig goedaardig, maar je kunt daar maar beter zeker van zijn.

Dit klinkt enerzijds prachtig, maar de keerzijde is dat deze zorg niet voor de hele bevolking toegankelijk is. Daar staat tegenover dat een groot deel van de werkende bevolking - zwart en wit - het zich wel kan permitteren en dat door deze industrie de medische zorg wel bewaard is gebleven.

In de politiek gaan dwingende stemmen op om het systeem te hervormen. Wat erop neerkomt dat men de particuliere zorg wil verbieden. Dat lijkt me een ramp. Er is al een enorme braindrain gaande en die artsen willen we niet kwijtraken. De oplossing ligt erin om de publieke ziekenhuizen te saneren. Het is niet zo dat de overheid geen budget heeft, alleen het geld komt niet aan op de juiste plek. Vorig jaar publiceerde een arts een noodbrief: alle essentiële supplies in zijn ziekenhuis waren continu op. Niet omdat er geen geld was, maar omdat dit verdween in de zakken van het netwerk van de ziekenhuisbestuurders. Deze klokkenluider werd vervolgens ontslagen. Maar zijn verhaal is exemplarisch voor veel medische instellingen hier.

De enige oplossing is om te zorgen dat de beschikbare gelden effectief worden ingezet, opdat de benodigde medicijnen en hulpmiddelen kunnen worden aangeschaft en de artsensalarissen hoog genoeg zijn om de betere artsen vast te houden.

Intussen maak ik zelf dankbaar gebruik van de medische zorg die hier wordt aangeboden. Voor mij is dat van levensbelang.

Maar het is niet alleen een kwestie van geld. Ook de mentaliteit is hier anders dan in Nederland. Mijn huisarts is daarvan het beste voorbeeld.

Ga je in Nederland naar de dokter, dan krijg je 10 minuten om maximaal één klacht te bespreken. Heb je nog iets anders, dan moet je een nieuwe afspraak maken. Proactief iets signaleren zit er niet bij.

Neem dan dokter Darren. Hij is de enige arts in de hele wereld die echt verantwoordelijkheid neemt voor mij. Ik heb hem dan ook benoemd tot mijn Lijfarts. Als ik bij hem kom, kijkt hij me helemaal na. Ik hoef niet drie loketten en vijf afspraken langs, hij neemt mijn bloed af, test mijn urine, bekijkt en beluistert mij helemaal. Hij is degene die zag dat mijn bloedsuiker ten gevolge van prednisongebruik gestaag steeg. En hij kwam in actie. Hij bedacht ook dat ik weer eens een cardioloog moest zien, mijn aderen hadden tenslotte te lijden gehad onder de chemo. Dus maakte hij een afspraak voor mij, hetgeen absoluut noodzakelijk bleek. 

En als ik weer eens een virus te pakken heb, of een ander ongemak, schiet ik online een afspraak in voor dezelfde dag of de volgende ochtend. En dan loop ik in drie minuten van huis naar zijn praktijk. De apotheek zit vervolgens om de hoek en daar hoef ik niet een half uur in de rij te staan. Voor zo’n rondje heb ik in Amsterdam een week nodig.

Het is een kwestie van mentaliteit. Dokter Darren kijkt naar de mens, de hele mens. En hij laat niet los tot een probleem is opgelost. 

Dus vreemd genoeg biedt dit land zowel de slechtste als de beste zorg op aarde. Ik hoop heel erg dat met het uitwieden van de corruptie in de overheid en het opstaan van een nieuwe generatie die niet meer uitsluitend bezig is met zichzelf te verrijken, de ziekenhuizen ook gesaneerd worden, opdat iedereen hier van deze kwaliteit en mentaliteit kan profiteren.